डॉ. मंगला कपूर यांना भारत सरकारने प्रतिष्ठित 'पद्मश्री' पुरस्काराने सन्मानित केले आहे.

 शरीरावर झालेला ॲसिड हल्ला शरीराला इजा पोहोचवू शकतो, पण मनाचा आणि आत्म्याचा आवाज दाबू शकत नाही, हे पुन्हा एकदा सिद्ध झाले आहे. अवघ्या १२ वर्षांच्या असताना ॲसिड हल्ल्याला सामोरे जाणाऱ्या आणि त्यानंतर ३७ वेदनादायक शस्त्रक्रियांतून जाणाऱ्या डॉ. मंगला कपूर यांना भारत सरकारने प्रतिष्ठित 'पद्मश्री' पुरस्काराने सन्मानित केले आहे. त्यांचा हा प्रवास केवळ एका पीडितेचा नसून एका लढाऊ शिक्षिकेचा आणि संगीत साधिकेचा आहे.

​बालपण हिरावणारा तो क्षण

​मंगला कपूर यांचे आयुष्य सामान्य मुलांप्रमाणेच आनंदात सुरू होते. मात्र, वयाच्या अवघ्या १२ व्या वर्षी त्यांच्यावर ॲसिड हल्ला झाला आणि त्यांचे संपूर्ण जगच बदलून गेले. ज्या वयात हातात खेळणी आणि पुस्तके असायला हवी होती, त्या वयात त्यांना रुग्णालयाच्या भिंती आणि शस्त्रक्रियांच्या वेदनांना सामोरे जावे लागले.

​पुढील ६ वर्षे त्यांनी रुग्णालयातच काढली. एक-दोन नव्हे, तर तब्बल ३७ शस्त्रक्रिया त्यांच्यावर झाल्या. शारीरिक वेदना आणि समाजाची बघण्याची दृष्टी यामुळे कोणाचेही मानसिक खच्चीकरण झाले असते, पण मंगला यांनी हार मानली नाही.

​संगीताने दिली नवी ओळख

​या कठीण काळात संगीताने त्यांना सावरले. नैराश्याच्या अंधारात संगीत हाच त्यांचा आधार, त्यांचा आवाज आणि त्यांचा विद्रोह बनला. मंगला कपूर यांनी आपले संपूर्ण लक्ष शिक्षणावर आणि संगीतावर केंद्रित केले.

​समाजातील नकारात्मक दृष्टीकोनाला बाजूला सारत त्यांनी बनारस हिंदू विद्यापीठातून (BHU) केवळ पदवीच नव्हे, तर पदव्युत्तर शिक्षण आणि संगीतामध्ये पीएचडी (PhD) पूर्ण केली. चेहऱ्यावर गंभीर इजा झाली तरी बुद्धिमत्ता आणि कलेला कोणीही रोखू शकत नाही, हे त्यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिले.

​तीन दशकांची ज्ञानसाधना

​शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर १९८९ पासून त्यांनी अध्यापनाचे (Teaching) कार्य सुरू केले. गेल्या तीन दशकांपासून त्या विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडवत आहेत. केवळ संगीत शिकवणे इतकेच त्यांचे ध्येय नव्हते, तर संगीताचा वापर त्यांनी सामाजिक बदलाचे साधन म्हणून केला. आपल्या विद्यार्थ्यांच्या मनात त्यांनी केवळ सूरच पेरले नाहीत, तर संकटांशी लढण्याची जिद्दही निर्माण केली.

​वेदनेकडून विजयाकडे

​आज जाहीर झालेला 'पद्मश्री' पुरस्कार हा केवळ मंगला कपूर यांच्या कलेचा गौरव नसून, त्यांच्या अदम्य इच्छाशक्तीचा आणि धैर्याचा सन्मान आहे. "त्रास आणि वेदना या माणसाला तोडू शकतात, पण जर जिद्द असेल तर त्याच वेदनेचे रूपांतर विजयात करता येते," हे डॉ. मंगला कपूर यांच्या प्रवासावरून अधोरेखित होते.

​देशभरातून आज त्यांच्यावर कौतुकाचा वर्षाव होत असून, त्यांचा हा जीवनप्रवास अनेक ॲसिड पीडितांसाठी आणि कठीण काळातून जाणाऱ्या प्रत्येकासाठी एक आशेचा किरण ठरला आहे.